خجستگی در دوران نقاهت

جملهٔ مشهور ایمانوئل کانت که در واقع به‌منزلهٔ مانیفست دوران روشنگری تلقی می‌شود، در رسالهٔ کوتاه و معروف او با عنوان پاسخ به پرسش: روشنگری چیست؟ (۱۷۸۴) آمده است.
او می‌نویسد:
«روشنگری، خروج انسان از صغارتِ خودخواسته است.»

کانت برای تبیین این گزاره، چند مفهوم کلیدی را شرح می‌دهد:
• صغارت: کانت صغارت را «ناتوانی در به‌کارگیری فهمِ خود بدون هدایت دیگری» تعریف می‌کند؛ وضعیتی که در آن فرد اجازه می‌دهد کتابی به‌جای او بیندیشد یا پیشوا یا رهبری به‌جای او تصمیم بگیرد.
• خودخواسته (Self-incurred): از نظر او، این صغارت نه ناشی از فقدان عقل، بلکه ناشی از کمبود اراده و شجاعت است؛ انسان‌ها اغلب به‌سبب تنبلی یا ترس، ترجیح می‌دهند دیگران به‌جای آن‌ها تصمیم بگیرند تا بار مسئولیت اندیشیدن را از دوش خود بردارند.
• شعار روشنگری: کانت از عبارت لاتین Sapere Aude! استفاده می‌کند؛ به این معنا که: «شجاعتِ دانستن داشته باش!» یا «جرئت کن که بفهمی!»

«نگاه اردوگاهی» دقیقاً مصداقی از همین وضعیت صغارت است. در چارچوب اندیشهٔ کانت، هرگاه فردی به‌صورت کورکورانه از دستورات یا مواضع دیگران تبعیت کند، هنوز به بلوغ فکری نرسیده و در وضعیت صغارت باقی مانده است.
خروج از این وضعیت، یعنی فرد فارغ از اینکه دیگران چه می‌گویند یا مصلحت گروهی چیست، از نیروی فهمِ مستقل خود بهره بگیرد؛ حتی اگر نتیجهٔ این تفکر با جریان مسلط بر اردوگاهش متفاوت باشد.